‘Genç belirli bir yaş grubunu içindeki kişiyi ifade eder.
Gençlik psikoloji, toplum bilimi, politika vb. alanlara ilişkili bir kavramdır.
Gençlik hareketi ise toplumsal ve siyasal dinamikleri olan eylemleri anlatır.
Gençlik,sosyo-ekomik konumu yönünden işçi gençlik,köylü gençlik ve öğrenci
gençlik gibi kesimlere ayrılmaktadır. Biz gençlik hareketiyle neredeyse
özdeşleşmiş olan öğrenci gençliğini inceleyeceğiz.’
Türkiye’de okul ve
öğrencinin ortaya çıkışı 9.yy’a rastlamaktadır. 9.yy ve 16.yy arasında
istikrarlı ve güçlü bir devlet yapısı beraberinde eğitimde dönemine göre
oldukça ileri, bilimsel, parasız ve özerk medreseler (medrese bugünkü
yükseköğretim kurumu) olduğunu görmekteyiz. 16.yy’da ise devlet yapısındaki
istikrarsızlık dönemine girişle eğitim kurumlarında eski yapının bozulduğu,
köyden kente yoğun göç sonucu medreselerde yığılma ve tıkanma olmuştur. İçinde
bulundukları kötü duruma tepki gösteren medrese öğrencilerinin (suhte) hareketleri
her seferinde şiddet ile bastırılmaya çalışılmış ancak hareket daha da büyümüş
halkla bütünleşerek yurdun dört bir yanını sarmış ve sonunda Celali bölükleri
suhtelerin yerine geçerek tarihe Celali İsyanı olarak geçecek ayaklanmayı
sürdürmüşlerdir.
1876 yılında Mithat Paşa’nın önderliğinde
devlet malını kendi kişisel harcamalarına sarf etmek, din ve dünya işlerini
birbirine karıştırarak ihlal etmek, milletin ve ülkenin zararına faaliyetler
yürütmek sebepleriyle asker ile beraber Harbiye öğrencilerinin Dolmabahçe
Sarayını kuşatması sonucu padişah Abdülaziz tahttan indirildi. Yerine geçen
V.Murat’ın da saltanatı kısa sürdü. 31 Ağustos 1876 günü o da tahttan
indirilerek yerine II. Abdülhamit geçer ve Mithat Paşa’nın hazırladığı Kanuni
Esasi’yi kabul ederek ilan eder. Bu süreç Harbiye öğrencilerinin siyasal
olaylarda ilk kez rol alışıdır, sonraki dönemlerde birçok kez benzer roller
üstleneceklerdir.
Abdülaziz’in yıkılışının sebebini bilen ve
sorumlusunu Mithat Paşa ile Darülfünun öğrencileri olarak gören II. Abdülhamit
Mithat Paşa’yı Taif’e sürgün eder.(Daha sonra boğdurarak
öldürtmüştür).Öğrencileri de baskı altına almaya çalışarak düşünen, sorgulayan
bilimsel çalışmalar yapan genç beyinler yerine kaderine razı, bilimsellikten
uzak bir genç nesil yaratmaya çalışmıştır. Kendisine yönelik her türlü eylem ve
yayını sansür ve jurnal ile etkisizleştirmeye çalışırken 21 Mayıs 1898’da
Askeri Tıbbiye’de ülkenin kaderine değiştirecek bir örgüt Ohrili İbrahim Temo
ve dört arkadaşı tarafından İttihat-ı Osmani adıyla kurulmuştur. Örgüt daha
sonra İttihat ve Terakki adına alacaktır. Yurt dışındaki Jön Türk yayınları
temin ederek ve öğrencilere gizlice dağıtarak kısa sürede Tıbbiye,Mülkiye,
Mühendishane,Bahriye,Harbiye gibi okullarda teşkilatlanan örgütte onlara güç
veren Namık Kemal ve Ziya Paşa gibi isimlerin şiirleri ezberlenirdi.
Felek her türlü esbâb-ı cefasın toplasın
gelsin,
Dönersem kahbeyim millet yolunda bir azîmetten .
Dönersem kahbeyim millet yolunda bir azîmetten .
İttihat ve Terakki
üyesi öğrencilerin ilk eylemleri baskıcı yönetimi yıkmak için halkı Yıldız
Sarayına çağıran afişleri İstanbul’un dört bir yanına asmaktır. Türkiye’deki
ilk siyasi afişleme çalışması olan bu olay halkta büyük yankı uyandırmıştır.
İkinci Meşrutiyet
dönemine kadar olan bütün öğrenci hareketleri II. Abdülhamit’in baskı rejimini
ortadan kaldırmak ve Kanuni Esasi’yi yeniden yürürlüğe koymak amacını taşır.Jön
Türk hareketinden etkilenen subayların Makedonya’da giriştikleri eylemler ve
üçüncü ordu ile Edirne’deki ikinci ordu birliklerinin İstanbul’a doğru yürüyüşe
geçtiği haberleri üzerine II.Abdülhamit 23 Temmuz 1908’de II.Meşrutiyeti ilan
etmek zorunda kalır. Bir Hürriyet Devrimi olan II. Meşrutiyetin ilanı sonrası
başını Tıbbiye öğrencilerinin çektiği birçok gösteri, yürüyüş, öğretmen
boykotları yapılmıştır.
Balkan savaşlarını protesto eden öğrenciler Babıali önünde
gösteriler düzenlemiştir. Bu dönemde ilk kez yasal gençlik örgütleri kurulmuştur.
Başlıca örgütler Darülfünun Talebe Cemiyeti, Türk Ocağı, Türk Gücü Cemiyeti ve
Türk Yurtları’dır.
1914’te başlayan
I.Dünya Savaşı tüm ülkeyi kan gölüne çevirirken henüz askerlik yaşına gelmemiş
gençler de cephede savaşa katılmıştır. Özellikle Kanal ve Sarıkamış
Seferlerinde, Arabistan’ın kızgın çöllerinde Kafkas’ın buzlu dağlarında
Çanakkale cehenneminde milyonlarca genç vatan topraklarında çok zor şartlarda
savaşarak şehit düşmüştür.1915 yılında Çanakkale savaşında Tıbbiye birinci
sınıf öğrencilerinin tamamı şehit düştüğünden okul 1921’de mezun verememiştir. Ülkenin
içinde bulunduğu savaş koşullarında uzunca bir süre öğrenci hareketine
rastlanmazken 15 Mayıs 1919’da İzmir’in işgali üzerine 18 Mayıs günü
Darülfünunda bir toplantı düzenlenir.Bu toplantıda işgalleri protesto eden
mitingler yapılması gerektiğine karar verilir ve 19 Mayıs günü Fatih Mitingi
düzenlenir. Mitingde şu sözler söylenmiş ve yazılı olarak padişaha iletilmiştir‘’
Bizi kutsal beşiğimizden, aziz yurdumuzdan yoksun bırakmak isteyenlere, biz son
defa olarak göstermek istiyoruz ki, kalplerimiz çarptıkça burada, Türk elinde yaşayacağız,
biz varız ve burada kalacağız. ’Üsküdar’da, Sultanahmet’te on binlerce kişinin
katıldığı mitingler düzenlemişlerdir.
Mitinglerin yanı sıra
gençlik, İstanbul’dan Anadolu’ya silah kaçırarak, Mustafa Kemal’in önderliğinde
toplanan kongrelere delege göndererek ve cephede görev alarak Kurtuluş
Savaşı’nın kazanılmasında en dinamik güç olmuştur. 4 Eylül 1919’da toplanan
Sivas Kongresi’ne Askeri Tıbbiye temsilcisi Hikmet adında bir öğrenci katılmıştır.
Kongrede büyük devletlerin mandasına girme konusu görüşülürken Tıbbiyeli Hikmet
Mustafa Kemal’e ‘Paşam varsayalım ki manda fikrini siz kabul ederseniz sizi
reddeder Mustafa Kemal’in vatan kurtarıcısı değil vatan haini olarak adlandırır
kınarız’’ demiştir. Bunun üzerine Mustafa Kemal ‘’Parolamız tektir ve değişmez.
Ya istiklal ya ölüm! Gençler, vatanın bütün istikbali size, genç nesillerin
anlayış ve enerjisine bağlanmıştır.’’diyerek Kurtuluş Savaşının rotasını ortaya
koymuş ve gençliğin güvenini kazanmıştır.
Milli Mücadele Sonrası Dönem
Türkiye
Cumhuriyeti’nin kurucusu Mustafa Kemal ATATÜRK birçok konuşmasında gençliğe
olan güvenini dile getirmiş ve gençliğin görevlerini açıkça belirtmiştir. Gençliğe
Hitabe’de “Birinci Vazife”yi işaret etmiş, Bursa Nutku’nda elinde nesi varsa
onunla vatanı savunma görevini ve gençliğe verdiği önemi bildirmiştir.
Bu dönemdeki gençlik mücadelesinde
en etkin örgütün Milli Türk Talebe Birliği(MTTB) olduğunu görmekteyiz.1922’de
kurulan Darülfünun ve Mekatib-i Aliye Cemiyeti Merkeziyesi 1924’te MTTB adıyla
yeniden örgütlendi ve Türkiyeli öğrencileri temsil eden tek örgüt niteliği
kazanarak uluslar arası toplantılara çağırıldı. İstanbul’da öğrencilere indirim
yapmayan bir tramvay şirketini protesto ederek büyük ses getirdi. 24 Şubat
1933’te Vagon-Li isimli yabancı kökenli bir yataklı vagon şirketinin Türkiye
temsilcisi M.Jannoui’nin bir Türk memuru Türkçe konuşmasına kızarak Türkçeyi
aşağılayan sözler sarf etmesi ve memuru kovması üzerine MTTB şirketin yönetim
binasını basmıştır. Türkiye’de Türkçeden başka bir dilin hâkimiyeti
olamayacağını savunan öğrenciler duvarda asılı Atatürk resmini size layık değil
diyerek almışlardır. Olaydan sonra MTTB’ye tebrik mesajları yağmıştır.
1940’lara gelindiğinde gençlik
arasında bir saflaşma başladığını görmekteyiz. Özellikle 1942’de dönemin
Başbakanı Şükrü Saraçoğlu’nun hükümet programını okurken şu sözleri ifade
etmesi ‘’Biz Türküz,Türkçüyüz ve daima Türkçü kalacağız.Bizim için Türkçülük
bir kan meselesi olduğu kadar ve en az o kadar bir vicdan ve kültür
meselesidir.Biz azalan ve azaltan Türkçü değil,çoğalan ve çoğaltan Türkçüyüz ve
her zaman bu yönde çalışacağız.’’bazı gençlere ‘’cesaret’’ vererek ırkçılığı
körüklemiştir. Bir diğer etken de Nazi Almanya’sının II. Dünya Savaşı sırasında
uyguladığı ırkçı politikası olmuştur.Aydın ve ilerici,devrimci gençler İleri
Gençlik Birliği adı altında toplanmışlardır.İGB daha sonra Saraçoğlu faşisttir
pankartı astıkları gerekçesi ile kapatılmıştır.
1946’da iktidara gelen Demokrat
Parti gençlik örgütlerini kontrolü altına almak istemekteydi. MTTB’yi
hukuksuzca toplanan kongrede ele geçirdi.28-29 Nisan 1960’ta ise kendi
sonlarını hazırlayan bir vahşete yol açtı.Tıp Talebe Birliği genel kurulunda
Kore’de üniversite öğrencinin dövülerek öldürülmesi tartışılırken hükümetin
emri ile polisler gaz ve cop ile öğrencilere saldımıştır. Bu olay üzerine
ertesi gün büyük bir yürüyüş organize edilmiş ancak polis okul girişine gelip
ateş açarak Orman Fakültesi öğrencisi Turan EMEKSİZ’in ölümüne sebep olmuştur.
Gençlik mücadelesinin ilk şehidi olan Turan EMEKSİZ’in ölümü bütün
üniversitelere yansımış Ankara’da Hukuk ve Siyasal Bilgiler Fakültesi
öğrencilerinin anma törenini engellemeye çalışan polise Mülkiyelilerin cevabı
ise şöyle olmuştur:
‘’Başka bir aşk istemez aşkınla
çarpan kalbimiz,
Ey vatan gözyaşların dinsin yetiştik çünkü biz.’’
Eylemler üniversitelerden taştı ve 5.ayın 5.günü saat 5’te
Kızılay’da 555K parolası ile toplanan öğrenciler halk ile buluşarak ‘’Menderes
istifa’’ sloganları attı. 27 Mayıs’a kadar aralıksız devam eden eylemler
sonucunda halk hareketi ordu ile birleşti ve Demokrat Parti iktidarı yıkıldı.
Öğrenci hareketi
1971’e kadar antiemperyalist, halkla bütünleşen bir karaktere sahipti.
Üniversitelerde başlayan mücadele sokaklara taşarak halka ulaşıyordu. Bu
eylemlerin başlıcaları: Yabancı petrole hayır kampanyası, özel okullar
devletleştirilsin yürüyüşü,
NATO’ya hayır kampanyası, halktan yana tarım politikası
yürütülsün yürüyüşü, tam bağımsızlık için Mustafa Kemal yürüyüşü, özerk
üniversite için üniversite işgal ve boykotları, ABD Ankara Büyükelçisi Komer’in
protesto edilmesi ve ODTÜ’de arabasının yakılması,6.Filo askerinin denize
dökülmesi…
Öğrenciler zorbalığa
karşı koyarken iktidar meşru eylemleri kanla bastırıyordu. Polis öğrenci
yurdunu basarak Vedat Demircioğlu adlı öğrenciyi camdan atmış ve Demircioğlu
hayatını kaybetmişti.6.filo eyleminde iktidarın desteklediği gericiler
yürüyüşün olduğu alana gelerek gençlere saldırmış ve iki kişinin hayatını
kaybetmesine onlarca kişinin yaralanmasına sebep oldu. Öğrenci önderlerinden
Deniz Gezmiş hakkında tutuklama kararı çıkması üzerine polisler üniversiteye
gelmiş Deniz’i tutuklamak ve birkaç öğrenciyi yakalamak isterken Taylan Özgür’ü
silahla vurarak öldürmüştü.
Bu süreçte gençlik arasında Milli Demokratik Devrim ve
Sosyalist Devrim tartışması sürmekte ve bu tartışma büyük saflaşmalara
kırılmalara sebep olmaktadır. 1970 sonralarına doğru kitle hareketinin geri çekilmesi
gençlikte maceracı fikirlerin yeşermesine yol açtı. Adam kaçırma, fidye, banka
soygunu gibi eylemler ve gerilla eğitimleri başladı. Devleti yenilgiye
uğratarak halk kitlelerini canlandırma fikri aceleci ve maceracı bir atılım
olduğu için yenilgiye uğradı ve kitlelerde devletle baş edilmez fikrini
oluşturdu. 12 Mart cuntası ile gençlik hareketi bastırıldı Deniz Gezmiş, Yusuf Arslan,
Hüseyin İnan 6 Mayıs 1972 günü idam edildi.1968 ve 1971 eylemlerini birbirinden
ayırmadan ele almak hatalı olur 68 eylemleri bizlere halk kitleleriyle buluşan
eylemin başarılı olacağını gösterir.1971 eylemlerinden çıkaracağımız ders ise
halktan kopuk bir grup devrimci halk için mücadele edemez. Türkiye Milli
Demokratik Devrimini tamamlayamamış ve bu yüzden devrimin biricik yolu MDD’den
geçmektedir.
1980’e kadar kardeşi
kardeşe kırdırarak sağ sol kavgaları yaratılmış onlarca öğrenci hayatını
kaybetmiştir. Amerikan emperyalizminin böl-parçala-yönet politikası güdümünde
yaratılan kaosa 12 Eylül 1980 darbesi –sözde, Cumhuriyeti yeniden tesis etmek
amacıyla- eklenmiştir. Darbe yüzlerce kişinin gözaltına alınarak, tutuklanarak
işkence görmesi, onlarca kişinin idamı ile sonuçlanmış, kitlelerin uzunca bir
süre harekete geçmesini engellemiştir. 6 Kasım 1981’de YÖK kurulmuş ve
üniversiteler bilimsel ve özerk olmaktan tamamen çıkarak fiili olarak
emperyalizm tarafından işgal edilmiştir. 24 Ocak kararları, liberal politikalar
beraberinde daha fazla özel okulu getirmiştir. Düşünmeyen, sorgulamayan
apolitik bir gençlik yaratılmaya çalışılmıştır.
Gençlik hareketlerine
bütünsel olarak baktığımızda bunların toplumsal, ekonomik yapıyla, içinde
bulunulan siyasal ortamla sıkı sıkıya ilişkili olduğunu görürüz.1990 sonrası ve
günümüzü incelediğimizde belirleyici iki çizgi vardır: Milli ve gayrı millî. Kemalist
devrimi, Cumhuriyet devrimlerini reddeden gericilikle kol kola girmiş etnik
milliyetçilik-bölücülük üzerinden politika üretmeye çalışan bir kesim vardır.
Emperyalizmin yarattığı Kürt ayrılıkçı hareketi PKK’yı destekleyen daha da
vahimi PKK’yı kılıflar geçirerek haklı ve doğru hatta devrimci göstermeye
çalışmaktadırlar. Özgürlük kavramının içini boşaltarak tarikatları, cemaatleri
ve terör örgütlerini meşrulaştırma çabasındadırlar. Bir tarafta ise Cumhuriyet
devrimlerine ve değerlerine bağlı vatan ve milletin bölünmez bütünlüğünü ve
egemenlik hakkını savunan antiemperyalist ilerici milli bir kesim vardır.
Türk milletini etnik,
dinsel ve mezhepsel farklılıklarla bölmeye çalışanlara Türk gençliği cevabını
2013 Haziran Halk Ayaklanmasına önderlik ederek vermiştir. Ayaklanmanın iki
önemli simgesi vardır. ‘’Mustafa Kemal’in Askerleriyiz’’ ve ‘’Türk Bayrağı’’ .
Bugün vatanın
bütünlüğünü tehdit eden, Güneydoğu da Mehmetçiğe pusular kuran hendekler kazan
PKK, hendeklere gömülecektir. Türk milletini anayasadan çıkarmaya çalışan Türk’süz,bölücü
ve gerici yeni anayasa hazırlığında olan AKP hükümeti yıkılacaktır. Ortadoğu’yu
kan gölüne çevirmek isteyen Amerikan emperyalizmi bölgeden defedilecektir. Türk
gençliği bugün de Çanakkale’ye gözünü kırpmadan giden 15’liler gibi cesur,
Tıbbiyeli Hikmetler kadar kararlı, idam sehpasına çıkarken dahi tereddüt
etmeyen Deniz Gezmiş’ler gibi inançlıdır.
KAYNAKÇA
1-
Zeki Sarıhan-Kurtuluş Savaşı Gençliği, Kaynak
Yayınları,2004
2-
Alpay Kabacalı-Türkiye’de Gençlik
Hareketleri,Gürer Yayınları,2007
3-
Kırmızı Beyaz Dergisi, Sayı 38,Eylül-Ekim 2014,
Yorumlar
Yorum Gönder